Anasayfa » Köşe Yazıları » Türkiye’de Gıda Kontrolu Yeterli mi?

Türkiye’de Gıda Kontrolu Yeterli mi?

Sosyal Medyada Paylaş
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

İnsanların gıdalardan giderek daha fazla kuşku duyduğu bir çağda yaşıyoruz. Kuşku daha çok gıdanın zararlı veya hileli olup olmadığı ile ilgilidir. Gerçek dışı bilgiler de bu kuşkuların üzerine tuz-biber ekmektedir. Tüketicinin kafasındaki sorular kanıta dayalı olarak yanıtlanmadığı sürece kuşkuların azalması beklenemez. Bu soruları yanıtlaması gereken ise öncelikle “gıda kontrol sistemi”dir. Ancak bu sanıldığı kadar kolay değildir. Çünkü kontrol noktası sayısı; 61 000 üretim, 193 000 satış ve 130 000 tüketim yeri olmak üzere 400 000 dolayındadır.

Türkiye’de gıda kontrol sistemi 5996 sayılı yasa ile tanımlanmıştır. Kontrol yetkis GTH Bakanlığı’na verilmiştir. AB’ye uyum kapsamında hazırlanan bu yasanın amacı; insan sağlının ve tüketici yararının maksimum düzeyde korunmasıdır. Yasa; gıda zincirinin tümünün kapsanması, gıda güvenliği politikasının risk analizine dayanması, izlenebilirlik sistemi oluşturulması, sistematik bir gıda kodeksi hazırlanması ve kodekse aykırılıktan gıda işletmecisinin sorumlu olması gibi doğru ilkelere dayanmaktadır.

Kontrol sisteminin başarısını değerlendirmek açısından yasal çerçeve kuşkusuz önemlidir. Fakat yeterli değildir. Esas olan bunun uygulamaya nasıl yansıdığıdır. Bu değerlendirme için; (1) gıda kontrol kriterleri, (2)gıda kontrol sıklığı ,(3) gıda kontrol kapasitesi ve (4) cezaların caydırıcılığı gibi faktörlerin irdelenmesi gereklidir:

(1) Eğer kontrol kriterleri yeterli değilse kontrol uygulamasının başarılı olması beklenemez. Çünkü bir gıdanın veya işletmenin gıda kodeksine uygunluğu veya aykırılığı bu kriterlerle değerlendirilmektedir. Geçerli kontrol kriteri yoksa doğal bal yapayından ayrılamaz, zeytin yağında kanola yağı olup olmadığı bilinemez. Dolayısı ile tüketici korunamaz.

Kontrol kriterleri ve limitleri gıda kodeksi kapsamında belirlenmektedir. Bu amaçla, yatay ve dikey olmak üzere çok sayıda yönetmelik, tebliğ vb hazırlanmıştır. Bu düzenlemelerde; uluslararası standardlar, AB direktifleri ve ülke gerçekleri birlikte dikkate alınmaktadır. Ayrıca bu düzenlemeler gerektikçe güncellenmektedir. Bu amaçla çok sayıda uzman komitesi çalışmaktadır. Türkiye’de gıda kontrol sistemi bu açıdan oldukça yeterlidir.

(2)Hangi kontrol noktalarında(üretim, satış, tüketim) hangi sıklıkla denetim yapılacağı ise kontrol programı ile belirlenmektedir. Kontrol sıklığı risk analizine dayanmalı, gıdanın raf ömrü ve bozulma tipi mutlaka dikkate alınmalıdır. Gerçi her ilin yıllık kontrol programı hazırlaması öngörülmektedir. Bu olumludur fakat kontrol sıklığının bilimsel yaklaşımla belirlendiği söylenemez. Çünkü Türkiye’de gıda kaynaklı riskleri bilimsel bir yaklaşımla değerlendiren bağımsız bir kurul henüz yoktur. Risk analizine dayanmadan belirlenen kontrol sıklığının

başarısı tesadüfe bağlıdır. Türkiye’de gıda kontrol sisteminin bu açıdan yeterli olduğu söylenemez.

(3) Kontrol kapasitesi; gıda denetçisi, laboratuvar sayısı, laboratuvar donanımı ve gıda analizcisi gibi bileşenlerden oluşmaktadır. Bu kapasitenin, kontrol programının öngördüğü denetim sıklığı ve analiz sayısı ile uyumlu olması gereklidir. Türkiye’de denetçi başına düşen yıllık denetim sayısı 200 dolayındadır .Bu yükün fazla olduğu açıktır. Çözüm denetçi sayısının artırılmasıdır. Sayı kadar denetçi niteliği de önemlidir. Bu alanda farklı meslek gruplarının görev almaktadır. Bu doğaldır fakat ortak bir formasyon için 4 günlük eğitim süresi yeterli değildir. Eğitim programında yalnız mevzuata değil gıda bilimi ve gıda teknolojisi gibi konulara da yer verilmelidir.

Gıda kontrol alanında 41 kamu laboratuvarı analiz yapmaktadır. Kamu laboratuvarı sayısı ve bölgesel dağılımı yeterli olsa da çoğu laboratuvar teknik eleman ve aygıtsal donanım açısından yeterli değildir. Bu laboratuvarların tümünün akreditasyon sürecine dahil edilmesi de yaptıkları işin bir gereğidir.

(4)Gıda kodeksine aykırı durumların azaltılması ve gıda güvenliğinin sağlanması açısından uyarı ve eğitim kadar bunu izleyen cezaların caydırıcılığı da önemlidir. HACCP sistemi zorunlu ama uygulanmadığı durum için öngörülen ceza 2000.-TL’dir. Zorunlu personel çalıştırmamanın cezası 3000.-TL, etiket aykırılığının cezası ise 5000.TL’dir. Bu örnekler en azından para cezalarının caydırıcı olmadığını göstermektedir. Buna karşılık bir gıdanın taklit veya tağşişli ya da bozuk olduğu laboratuvar raporu ile kanıtlanıyorsa üretici firmanın ve taklit veya tağşiş varsa veya bozuksa o gıda ile üretici firma ve markası ile açıklanması gerekiyor. Bu da gerçekten caydırıcı bir ceza örneğidir.

Öte yandan, gıda kodeksine göre kontrol sonuçlarının kamuoyuna yılda bir kez, o da gerekli görülürse, açıklanması gerekiyor. Bu oldukça uzun bir zaman aralığıdır. Kontrol sonuçlarının enflasyon oranı gibi her ay bir yetkili tarafından kamu oyuna açıklanması gereklidir. Böylece hem üretici hem de tüketici gıdaların kontrol edildiğinin farkında olacaktır. Üretici aykırı uygulamadan kaçınacak, tüketicinin ise gıdadan kuşkusu azalacaktır.

Kısaca, Türkiye’de gıda kontrolu ile ilgili yasal çerçeve(5996 sayılı yasa) oldukça yeterlidir. Çiftlikten sofraya gıda zincirinin tümü kapsanmaktadır. Bunun gibi, kontrol kriterlerini tanımlayan gıda kodeksi kapsamındaki düzenlemeler de oldukça günceldir. Ancak kontrol uygulamasının yeterli olduğu söylenemez.

Bu yetersizlikler; risk değerlenme, kontrol sıklığı, denetçi sayısı, laboratuvar donanımı ve ceza caydırıcılığı ile ilgilidir. Başka bir eksiklik te; kontrol sonuçlarının kamuoyuna yılda bir açıklanmasıdır. Caydırıcı olması ve farkındalık yaratması için bu açıklamanın her ay yapılması gereklidir.

Prof Dr Aziz Ekşi
Lefke Avrupa Üniversitesi Gastronomi Bölümü
tarimdedektifi.com


Sosyal Medyada Paylaş
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

İlginizi Çekebilir

Bir fabrika gibi üreten İNEK – 1

Sosyal Medyada Paylaş        Değerli Dostlar, bugünkü yazımda sizlere bir fabrika gibi üreten ineğin birinci yazısını anlatmaya …

1 Yorum

  1. seyfi erdönmez

    sokakta yemek yemek için manğal gibi yürek ister.saygılarımla

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Wordpress Tema indir